Το στούντιο ηχογράφησης

Ποιές είναι οι ελάχιστες προδιαγραφές ενός στούντιο ηχογράφησης ;

Αυτή είναι μία ερώτηση που συχνά ρωτούν κάποιοι που έλκονται από την ιδέα της δημιουργίας δικού τους χώρου όπου θα μπορούν να ηχογραφήσουν τουλάχιστον την δική τους μουσική. Είναι αλήθεια ότι ο χώρος του στούντιο αποπνέει κάτι το «μαγικό» μιας και συνδυάζει την εντυπωσιακή εικόνα της υψηλής τεχνολογίας αλλά και την δημιουργία κατά μία έννοια της μουσικής ή τουλάχιστον της τελικής της μορφής.

Ας τα πάρουμε λοιπόν από την αρχή. Κατ’ αρχάς τι εννοούμε όταν λέμε «ελάχιστες προδιαγραφές». Θα έλεγα λοιπόν ότι ελάχιστες προδιαγραφές ενός στούντιο ηχογραφήσεων είναι αυτές πού όταν πληρούνται επιτρέπουν την αξιοπρεπή τουλάχιστον καταγραφή των διαφόρων ειδών και κατηγοριών μουσικών οργάνων αλλά και της φωνής, όπου αυτή υπάρχει, ενώ στην συνέχεια μπορεί να προσφέρει την δυνατότητα επεξεργασίας του ηχογραφηθέντος υλικού αλλά και το τελικό στάδιο της μίξης του σε stereo mix, ώς επί το πλείστον, αλλά και σε άλλες πολυκάναλες μορφές (5.1, 7.1 κοκ).

Η δημιουργία ενός στούντιο ηχογράφησης με προδιαγραφές επαγγελματικές είναι διαδικασία εξαιρετικά πολύπλοκη και απαιτεί πλείστες τεχνικές γνώσεις, εμπειρία εργασίας σε ανάλογους χώρους αλλά βεβαίως και σεβαστό οικονομικό προϋπολογισμό.

Δεν είναι όλοι βέβαια αυτοί οι οποίοι προτίθενται να μπούν τόσο βαθειά και να δημιουργήσουν ένα επαγγελματικό στούντιο εξ αρχής. Οι περισσότεροι ενδιαφερόμενοι θα ήθελαν να έχουν μία βασική ιδέα όσον αφορά στις μίνιμουμ προδιαγραφές και τα βασικά ζητούμενα ώστε να μπορέσουν μέσα στα όρια τους να δημιουργήσουν ένα προσωπικό χώρο όπου θα μπορούν να ηχογραφούν τις προσωπικές τους μουσικές ιδέες ή την μπάντα στην οποία συμμετέχουν.

Σε αυτούς λοιπόν απευθύνονται τα γραφόμενα σε αυτά τα μικρά τεχνικά δοκίμια.

Αντί όμως να προσπαθήσω να αναλύσω τον τρόπο που μπορεί να κατασκευαστεί ένας τέτοιος χώρος θεωρώ ότι το καλύτερο είναι να περιγράψω τους χώρους ενός επαγγελματικού στούντιο ώστε να καταλάβει ο ενδιαφερόμενος τις ανάγκες σε χώρους και στις υποδομές ενός επαγγελματικού στούντιο και να μπορέσει κατόπιν να τις αξιοποιήσει σε μικρότερη κλίμακα στην δική του περίπτωση και στην συνέχεια με πιο εξειδικευμένα βιβλία να μπεί βαθύτερα στους τρόπους κατασκευής εάν βέβαια το επιθυμεί.

Στην πορεία θα παραθέσω και δείγματα βιβλιογραφίας την οποία συνιστώ .

Οι χώροι του στούντιο ηχογράφησης

Οι απολύτως απαραίτητοι χώροι ενός (ημι)επαγγελματικού στούντιο είναι το control-room και τουλάχιστον ένας επιπλέον χώρος όπου ένας ή περισσότεροι μουσικοί παίζουν ζωντανά τα προς ηχογράφηση μουσικά τους μέρη. Ιδανικά η διαμόρφωση ενός επαγγελματικού στούντιο απαιτεί εκτός του control-room και του live ή play-room όπου παίζουν ζωντανά οι μουσικοί , ένα drum-booth το οποίο «φιλοξενεί» τον drummer κυρίως και ένα vocal-booth αποκλειστικά για τον τραγουδιστή ή για τις ανάγκες ενός «σπικάζ».

CONTROL ROOM.

Το control-room είναι η καρδιά ενός στούντιο αφού εκεί βρίσκεται το μεγαλύτερο μέρος του εξοπλισμού του . Στο control-room βρίσκονται τα μαγνητόφωνα (σε αναλογική , ψηφιακή μορφή ή σε συνδυασμό και των δύο), η κονσόλα η οποία μπορεί και αυτή να είναι αναλογική , ψηφιακή ή απλά ένα tactile surface (θα εξηγήσουμε αργότερα τις διαφορές μεταξύ τους), τα περιφερειακά μηχανήματα επεξεργασίας του ήχου, τα ψηφιακά και αναλογικά εφέ, τα ηχεία με τα οποία ο ηχολήπτης κάνει “monitoring” , αλλά και πολλές ακόμη κατηγορίες μηχανημάτων τα οποία, ανάλογα με τον ιδιαίτερο μουσικό προσανατολισμό που έχει το κάθε στούντιο, μπορεί και να διαθέτει στον τεχνολογικό του εξοπλισμό (όπως π.χ. synthesizers, samplers, mother keyboards, video players κ.λ.π.) .

Ένα βοηθητικό μικρό συνήθως δωμάτιο υπήρχε παλαιότερα δίπλα στο C.R. για να φιλοξενεί τα μαγνητόφωνα, το οποίο λεγόταν Machine-room . Ο σκοπός της ύπαρξης αυτού του δωματίου ήταν κατ’αρχάς να απομονώσει τα θορυβώδη αναλογικά ή ψηφιακά μαγνητόφωνα ταινίας από τον κυρίως χώρο του control-room ώστε η στάθμη θορύβου μέσα σε αυτόν να διατηρείται σε χαμηλά επίπεδα, αλλά και να τα προφυλάξει από την σκόνη και τον καπνό του τσιγάρου. Στις μέρες μας τα μαγνητόφωνα ταινίας βρίσκονται σε χρήση σε μικρό πλέον αριθμό στούντιος (αν και τελευταία υπάρχει μια τάση επιστροφής στην χρήση των αναλογικών μαγνητοφώνων ταινίας για λόγους που θα εξηγήσουμε αργότερα) , αλλά η ανάγκη ύπαρξης του Machine-room εξακολουθεί να υφίσταται αφού πλέον χρησιμοποιούνται κομπιούτερς (συνήθως περισσότερα από ένα) τα οποία παρά τα εξελιγμένα συστήματα ψύξης (liquid-cooled) που διαθέτουν εξακολουθούν να είναι πηγή θορύβου μη αποδεκτή σε οποιοδήποτε control-room που θέλει να σέβεται τον εαυτό του. Είναι βέβαια αυτονόητο ότι εάν το στούντιο δεν διαθέτει ογκώδη μαγνητόφωνα ταινίας οι διαστάσεις του Machine-room μπορούν να είναι σχετικά περιορισμένες. Αυτονόητο επίσης είναι ότι ο χώρος αυτός πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο κοντά στο control-room ώστε να είναι εύκολη η πρόσβαση σε αυτό αλλά και εφικτή η καλωδίωση με το υπόλοιπο σετ των μηχανημάτων του control-room αλλά και η επέκταση των καλωδίων του πληκτρολογίου του ποντικιού, της οθόνης ή οποιουδήποτε άλλου μέσου ελέγχου του υπολογιστή.

Η επιλογή των μηχανημάτων που θα εξοπλιστεί ένα στούντιο ηχογράφησης είναι ένα ζήτημα το οποίο αντιμετωπίζεται με ιδιαίτερη προσοχή ώστε αυτά να είναι τα πλέον κατάλληλα σε σχέση με την μουσική κατεύθυνση που έχει το συγκεκριμένο στούντιο αλλά και να καλύπτονται από τον προϋπολογισμό που έχει τεθεί εξ αρχής.

Όσο σημαντικός είναι όμως ο εξοπλισμός ενός control-room άλλο τόσο σημαντική είναι και η ακουστική σχεδίαση του.

Το καλό control-room είναι αυτό που έχει καλό εξοπλισμό μεν αλλά και προσεκτική και λεπτομερή ακουστική σχεδίαση δε. Εν ολίγοις το δωμάτιο πρέπει να έχει ομοιογενή αλλά και ισορροπημένο ήχο σε όλο το φάσμα των ακουστικών συχνοτήτων για λόγους οι οποίοι θα εξηγηθούν σε άλλο άρθρο στην πορεία.

Το στούντιο ηχογράφησης

Κάτοψη ενός τυπικού control-room

Στην παραπάνω φωτογραφία φαίνονται η κονσόλα μίξης (mixing desk) , η θέση του ηχολήπτη, το rack με τα εφέ και τα περιφερειακά μηχανήματα (outboard) , τα εντοιχισμένα ηχεία (main monitors) , το machine-room στο πίσω αριστερά μέρος του δωματίου ενώ στην συγκεκριμένη περίπτωση ο αντίστοιχος χώρος στο δεξί πίσω μέρος του δωματίου χρησιμεύει σαν χώρος αποθήκευσης των μικροφώνων .

Στον μπροστινό τοίχο και ανάμεσα στα ηχεία υπάρχει το τζάμι μέσω του οποίου υπάρχει οπτική επαφή ανάμεσα στον ηχολήπτη και τους μουσικούς που βρίσκονται στο live-room (ή αλλιώς play-room).

Στην κάτοψη αυτή είναι εμφανής η συμμετρία που υπάρχει στις διαστάσεις αλλά και στην διάταξη των μεγάλων αντικειμένων (μηχανημάτων και επίπλων) μέσα στον χώρο , μια πρακτική στην σχεδίαση η οποία βοηθάει την σωστή ακουστική του χώρου και ιδιαίτερα την σωστή αντίληψη της στερεοφωνικής εικόνας .

Ένα άλλο αξιοσημείωτο είναι το τελικό σχήμα των εσωτερικών επιφανειών του δωματίου όπου είναι φανερή η προσπάθεια να αποφευχθεί η παραλληλία των τοίχων γεγονός το οποίο επίσης βοηθάει στην ακουστική.

Τρίτο στοιχείο είναι η σημαντική απόσταση των εσωτερικών επιφανειών από τις εξωτερικές αρχικές επιφάνειες, έτσι ώστε το κενό ανάμεσα τους να χρησιμοποιηθεί για την ηχομόνωση ή αν θέλετε την ηχητική απομόνωση από τους συνορεύοντες χώρους του στούντιο ή από άλλους γειτονικούς χώρους του κτιρίου.

Η σχεδίαση και κατασκευή ενός στούντιο ηχογραφήσεων είναι πάρα πολύ πολύπλοκη , εμπεριέχει πολλές παραμέτρους και απαιτεί γνώσεις και εμπειρία πάνω στο αντικείμενο της επιστήμης της ακουστικής.

Είναι λοιπόν πέρα από τον σκοπό της γραφής αυτών των άρθρων η ανάλυση σε λεπτομέρειες της σχεδίασης και κατασκευής ενός στούντιο ηχογράφησης . Ο λόγος που αναφέρομαι σε ορισμένα τέτοια στοιχεία είναι για να επισημάνω ορισμένες από τις βασικές αρχές που διέπουν την σχεδίαση των χώρων ενός στούντιο ηχογράφησης . Ο ενδιαφερόμενος θα πρέπει να ανατρέξει σε εξειδικευμένα βιβλία ώστε να μπορέσει να ενημερωθεί σε βάθος για τα μυστικά της ακουστικής σχεδίασης ενός στούντιο.

Στο επόμενο άρθρο θα αναφερθώ σε γενικές αρχές της κατασκευής του control-room πριν περάσω στην ανάλυση και κατηγοριοποίηση των μηχανημάτων που συνήθως βρίσκονται μέσα σε αυτό.